Diagnoza ADHD u dziecka — przebieg badania i opinia

Sygnał najczęściej przychodzi ze szkoły. Po kilku tygodniach roku szkolnego wychowawca mówi rodzicowi, że dziecko nie kończy zadań, wyrywa się do odpowiedzi, gubi rzeczy albo „jest myślami gdzie indziej”, i sugeruje badanie. Rodzic zostaje wtedy z pytaniem, na czym takie badanie właściwie polega, ile trwa i co z niego wynika.

Ten tekst opisuje przebieg postępowania diagnostycznego u dziecka krok po kroku. Opis usługi znajduje się na podstronie diagnoza w kierunku ADHD; o tej samej procedurze u osób dorosłych pisaliśmy we wpisie ADHD u dorosłych — objawy i przebieg diagnozy.

Co skłania rodziców do zgłoszenia

Do gabinetu trafiają najczęściej rodziny, w których powtarza się kilka obserwacji:

utrzymujące się trudności z koncentracją i organizacją,
impulsywność i nadmierna ruchliwość,
odkładanie zadań mimo podejmowanych prób,
trudności szkolne nieadekwatne do możliwości dziecka,
podejrzenie ADHD zgłoszone przez szkołę,
potrzeba uporządkowania obrazu przed decyzją o dalszym wsparciu.

Charakterystyczne jest to, że obraz bywa rozbieżny. W szkole dziecko wypada zupełnie inaczej niż w domu, a przy zajęciu, które je pochłania, potrafi utrzymać uwagę godzinami. Ta rozbieżność nie wyklucza rozpoznania — sama w sobie jest informacją diagnostyczną.

Objawy — dwa obszary

Kryteria diagnostyczne obejmują deficyt uwagi oraz nadruchliwość i impulsywność. U dzieci obraz bywa mieszany.

Obszar uwagi

trudność w utrzymaniu uwagi na zadaniu, które nie jest wystarczająco angażujące,
niedokańczanie poleceń — dziecko zaczyna i po chwili zajmuje się czym innym,
gubienie przyborów, zapominanie o pracach domowych i sprawdzianach,
unikanie zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego,
sprawianie wrażenia nieobecnego podczas rozmowy.

Obszar nadruchliwości i impulsywności

wiercenie się, wstawanie z miejsca w sytuacjach, w których oczekuje się siedzenia,
mówienie nadmiernie dużo, przerywanie, odpowiadanie przed końcem pytania,
trudność z czekaniem na swoją kolej,
działanie pod wpływem impulsu, także wtedy, gdy dziecko zna zasadę,
niska tolerancja frustracji i gwałtowne reakcje na niepowodzenie.

Żaden z tych objawów wzięty osobno nie przesądza o rozpoznaniu. Znaczenie ma ich liczba, nasilenie, obecność w co najmniej dwóch obszarach życia — najczęściej w domu i w szkole — oraz to, czy utrzymują się od dłuższego czasu, a nie pojawiły się po konkretnym wydarzeniu.

Przebieg badania

Diagnoza ADHD nie polega na wypełnieniu jednego testu przez dziecko. Kwestionariusze dostępne w internecie mogą co najwyżej wskazać, że warto sprawę zbadać; nie stanowią rozpoznania.

1. Konsultacja wstępna. Na niej ustalany jest zakres badania oraz to, czy jest ono w danym przypadku potrzebne. Diagnosta zbiera informacje o zgłaszanych trudnościach i o tym, jakiego rozstrzygnięcia oczekują rodzice — inaczej dobiera się zakres, gdy pytanie stawia szkoła, a inaczej, gdy wynik ma trafić do lekarza prowadzącego. Konsultacja wstępna jest obowiązkowa przed badaniem i kosztuje 200 zł.

2. Wywiad z rodzicami. Najbardziej czasochłonna część. Obejmuje przebieg ciąży i porodu, rozwój ruchowy i mowy, adaptację w przedszkolu, sen, jedzenie, relacje z rówieśnikami, przebieg dotychczasowej nauki oraz historię wcześniejszej pomocy, jeśli była.

3. Informacje ze szkoły lub przedszkola. Opis funkcjonowania dziecka poza domem jest w tej diagnozie niezbędny — kryterium obecności trudności w więcej niż jednym otoczeniu należy do podstawowych. Materiałem bywają opinie wychowawcy, uwagi z dziennika, wcześniejsze dokumenty z poradni psychologiczno-pedagogicznej.

4. Kwestionariusze i skale. Wystandaryzowane narzędzia wypełniane przez rodziców, a w miarę możliwości także przez nauczyciela i przez samo dziecko, jeśli jest w wieku, który na to pozwala. W praktyce stosowane są między innymi skale CONNERS oraz wywiad DIVA-5 — u dzieci i młodzieży w przeznaczonej dla nich wersji Young DIVA-5; w zależności od potrzeb diagnosta może zaproponować również inne narzędzia.

5. Badanie i obserwacja dziecka. Zadania prowadzone bezpośrednio z dzieckiem, dobrane do wieku, oraz obserwacja sposobu pracy: jak długo utrzymuje uwagę, jak reaguje na trudność, jak radzi sobie z instrukcją wieloetapową.

6. Ocena różnicowa. Obraz przypominający ADHD mogą dawać także inne przyczyny — trudności w uczeniu się, zaburzenia lękowe, obniżony nastrój, przewlekły niedobór snu, wady słuchu i wzroku, sytuacja rodzinna po znaczącej zmianie, a także cechy ze spektrum autyzmu. W razie potrzeby ten etap uzupełnia się badaniami testowymi, na przykład badaniem inteligencji WISC-R.

7. Omówienie i opinia. Spotkanie z rodzicami poświęcone wnioskom oraz pisemna opinia zawierająca opis przebiegu badania, zastosowane narzędzia i wnioski diagnostyczne.

Koszt pełnego badania w kierunku ADHD — dla dzieci, młodzieży i dorosłych — zależy od ustalonego zakresu i mieści się w przedziale 800–1300 zł. Pełne zestawienie znajduje się w cenniku.

Co przygotować przed badaniem

Dokumenty szkolne i przedszkolne — opinie wychowawcy, uwagi, wcześniejsze dokumenty z poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Książeczkę zdrowia dziecka i dokumentację medyczną, jeśli dziecko było diagnozowane lub leczone z innych powodów.
Wyniki badań słuchu i wzroku, jeśli były wykonywane. Niedosłuch bywa mylony z niesłuchaniem.
Konkretne przykłady zamiast określeń ogólnych. „W zeszłym tygodniu trzy razy wrócił bez czapki i dwa razy zapomniał zeszytu” niesie więcej informacji niż „jest roztargniony”.
Wypoczęte dziecko. Termin poranny bywa lepszy niż popołudniowy po całym dniu w szkole — zwłaszcza dla rodzin dojeżdżających.

Warto też przygotować dziecko na wizytę: powiedzieć, że idzie do osoby, która pomaga zrozumieć, dlaczego niektóre rzeczy są dla niego trudniejsze niż dla innych, i że nie będzie ocen ani stopni.

Co zawiera opinia i co z niej wynika

Opinia opisuje przebieg badania, zastosowane narzędzia i wnioski diagnostyczne. Rozpoznanie samo w sobie nie zmienia funkcjonowania dziecka — zmienia punkt wyjścia. W praktyce bywa podstawą do:

rozmowy ze szkołą o dostosowaniu sposobu pracy,
konsultacji u lekarza psychiatry, jeśli rozważane jest leczenie farmakologiczne — decyzję w tej sprawie podejmuje wyłącznie lekarz po własnym badaniu,
poradnictwa psychologicznego dla rodziców i pracy nad organizacją dnia,
terapii pedagogicznej, gdy współwystępują specyficzne trudności w uczeniu się,
terapii dzieci i młodzieży, gdy przez lata trudności narosło poczucie porażki,
treningów Biofeedback EEG.

Opinia wydana w gabinecie prywatnym to dokument psychologiczny, a nie orzeczenie publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. O różnicy między tymi dwoma dokumentami piszemy osobno we wpisie Opinia psychologiczna dla szkoły a orzeczenie z poradni.

Kto prowadzi diagnozę ADHD w naszym centrum

Badania w kierunku ADHD prowadzą mgr Agnieszka Lipka-Kozanka oraz mgr Agnieszka Potocka. Badania odbywają się stacjonarnie w gabinecie w Pile przy ul. Podchorążych 1 — procedura wymaga obecności dziecka i nie jest prowadzona zdalnie. Konsultacje u psychologa dziecięcego prowadzą ponadto mgr Anna Major, mgr Nadia Kamińska i mgr Weronika Zarzycka. Informacje dla rodzin dojeżdżających zebrane są na stronie obszar działania.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku wykonuje się badanie w kierunku ADHD?
Zakres i dobór narzędzi ustalane są na konsultacji wstępnej, indywidualnie dla danego dziecka — także pod kątem tego, czy badanie w danym momencie jest zasadne.

Ile spotkań obejmuje diagnoza?
Zwykle co najmniej dwa — badanie i omówienie wyników — poprzedzone konsultacją wstępną. Liczba zależy od ustalonego zakresu.

Czy dziecko musi być obecne na wszystkich spotkaniach?
Nie. Wywiad z rodzicami i omówienie wyników odbywają się bez dziecka; badanie i obserwacja wymagają jego obecności.

Czy potrzebne jest skierowanie?
Nie. Badanie realizowane jest odpłatnie, bez skierowania.

Czy badanie można wykonać online?
Nie. Diagnoza w kierunku ADHD prowadzona jest wyłącznie stacjonarnie w gabinecie w Pile.

Czy rozpoznanie oznacza konieczność przyjmowania leków?
Nie. O leczeniu farmakologicznym rozstrzyga lekarz po własnym badaniu. Opinia psychologiczna jest jednym z materiałów, na których się opiera.

Jak umówić badanie?
Przez kalendarz rezerwacji online albo telefonicznie pod numerem 791 017 501, od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–20:00. Nie prowadzimy zapisów przez formularz na stronie.